Tadeusz Kantor Photo

Tadeusz Kantor jest uznawany za jedną z najważniejszych i najbardziej charyzmatycznych osobowości artystycznych XX wieku w Polsce. Nazwano go niegdyś: „najbardziej światowym z polskich artystów i najbardziej polskim z artystów światowych”. Urodził się 6 kwietnia 1915 roku w Wielopolu Skrzyńskim, zmarł 8 grudnia 1990 roku w Krakowie. Był malarzem, rysownikiem, reżyserem, scenografem, twórcą happeningów, reformatorem teatru i teoretykiem sztuki. Studia malarskie rozpoczął w 1934 roku w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Podczas okupacji założył z przyjaciółmi Podziemny Teatr Eksperymentalny, znany również jako Teatr Niezależny (1942-1944). W 1943 roku zaufanej publiczności zaprezentował Balladynę według dramatu Juliusza Słowackiego, w której geometryczne kostiumy i dekoracje przywodziły na myśl osiągnięcia konstruktywistów. W 1944 roku wraz z inscenizacją Powrotu Odysa Stanisława Wyspiańskiego przedstawił nowy repertuar środków teatralnych. Z czasem teatr Kantora i jego koncepcje „przedmiotu najniższej rangi” przechodziły kolejne metamorfozy: od teatru „autonomicznego”, teatru informel, teatru „permanentnego rozwoju form teatralnych”, teatru „zero”, teatru „popularnego” i teatru „niemożliwego”, aż po teatr „śmierci” (1975). „Przedmioty znalezione”, które Kantor często nazywał również „porzuconymi”, „zdegradowanymi”, „biednymi” odegrały niebagatelną rolę w jego późniejszych pracach malarskich i ambalażach. Po wojnie Kantor brał czynny udział w odbudowie życia artystycznego w Polsce. Był współzałożycielem Grupy Młodych Plastyków, do której należało pokolenie tych artystów, którzy w późniejszym czasie tworzyli ostoję krakowskiej nowej moderny. Ogromną rolę odegrał również podczas I Wystawy Sztuki Nowoczesnej w 1948 roku, gdzie zaprezentował „obrazy metaforyczne”, inspirowane poetyką surrealizmu, z którą zetknął się podczas swojego pierwszego pobytu w Paryżu (1947). W tamtym czasie objął również na krótko posadę profesora krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych (1948-49). W 1949 roku sprzeciwił się doktrynie realizmu socjalistycznego i został wydalony z uczelni. Do 1955 roku, czyli do czasów „odwilży”, pracował jako scenograf, głównie w Starym Teatrze w Krakowie. Po powrocie z kolejnej wyprawy do Paryża (1955) stworzył własną odmianę malarstwa informel. W 1956 roku wystawił Mątwę według Stanisława Ignacego Witkiewicza w nowo powstałym teatrze Cricot 2, który założył wspólnie z Marią Jaremą w krakowskim Domu Plastyka. Jego formuła nawiązywała bezpośrednio do działającego przed wojną awangardowego teatru Cricot, którego twórcą był Józef Jarema. W 1957 roku Kantor reaktywował przedwojenną Grupę Krakowską i stanął na jej czele. Był również jednym z pierwszych twórców happeningu w Polsce (Cricotage, 1965; List, 1967; Panoramiczny happening morski, 1967; Lekcja anatomii wedle Rembrandta, 1968/69). W 1975 roku wyreżyserował Umarłą klasę („teatr śmierci”), dzięki której zyskał międzynarodowe uznanie. Od 1979 roku wraz z teatrem Cricot 2 przebywał we Florencji. W ramach „teatru śmierci” powstały najbardziej znane inscenizacje Kantora: Wielopole, Wielopole (1980), Niech szczezną artyści (1985), Nigdy już tu nie powrócę (1988). W latach 70. i 80. starał się łączyć swoją działalność teatralną z malarstwem. Jego ostatni spektakl: Dziś są moje urodziny (1990) rozgrywał się w pustych ramach obrazu. Kantor był laureatem wielu prestiżowych nagród, m.in. nagrody im. Rembrandta przyznanej przez międzynarodowe jury Fundacji Goethego w Bazylei (1978) czy nagrody Fundacji im. Alfreda Jurzykowskiego w Nowym Jorku (1982).